Sorunun gerçek adı: yasak değil, isteksizlik
Bu konu hakkında yazılanların çoğu iki uçtan birine düşüyor — «Rusya’ya para gönderilemiyor» ya da «hiçbir sorun yok». İkisi de yanlış.
Hukuki durum: Türkiye Rusya’ya karşı yaptırımlara taraf değildir. Ahşap ve kaplama ithalatı Türk mevzuatında serbesttir, GTİP 4408.90 için özel bir kısıt yoktur.
Bankacılık durumu: Türk bankaları ABD muhabir banka ilişkilerini korumak zorundadır. Aralık 2023’te yürürlüğe giren ikincil yaptırım rejimi, yabancı finans kuruluşlarını Rusya’nın askeri-sanayi kompleksiyle ilişkili işlemler üzerinden hedef alabiliyor. Sonuç: banka, riski müşteri bazında değil işlem bazında değerlendiriyor ve şüphe halinde reddetmeyi tercih ediyor.
Pratik sonuç: ödeme kanalı, sözleşmenin fiyat kadar önemli bir maddesidir ve tedarikçi seçerken sorulacak ilk üç sorudan biridir.
Üç kanal, üç farklı risk profili
| Kanal | Süre | Tipik maliyet | Ne zaman çalışır | Riski |
|---|---|---|---|---|
| Doğrudan SWIFT | 7–15 gün | Yüksek minimum komisyon (300 EUR mertebesi) | Bankanızın dış ticaret birimi önceden onay verdiyse | Muhabir bankada takılma; para yolda haftalarca bekleyebilir |
| Ödeme acentesi | 10 dk – 3 iş günü | Tutara göre yüzde | En yaygın kullanılan yol | Aracının kendisi; belge zinciri zayıfsa ispat sorunu |
| Akreditif | — | — | Pratikte çalışmıyor | Rus lehtar için teyit bankası bulunamıyor |
Ödemenin zamanlaması: %6’lık kalem
Kanal kadar önemli olan, ödemenin ne zaman yapıldığıdır.
Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu (KKDF), vadeli ithalatta transfer tutarının %6’sı oranında alınır. Mal mukabili ödeme, vadeli akreditif ve kabul kredili ödemenin hepsi vadelidir. Gümrük beyannamesi tescilinden önce ödeme yapıldığında KKDF doğmaz.
| 100.000 USD’lik parti | Vadeli | Peşin |
|---|---|---|
| Mal bedeli | 100.000 $ | 100.000 $ |
| KKDF %6 | 6.000 $ | 0 $ |
| KDV %20 (matrah farkı dahil) | daha yüksek | daha düşük |
Yani peşin ödeme, tedarikçiden koparılan bir indirim değil, doğrudan bir vergi tasarrufudur — ve tutarı çoğu zaman pazarlıkta konuşulan m³ indiriminden büyüktür. Ayrıntılı hesap gümrük süreci sayfasında.
Banka uygunluk paketi: peşinen hazırlayın
Transferin reddedilme sebeplerinin çoğu belge eksikliğidir, siyaset değil. Banka size şunları soracak — hepsini işlem başlamadan hazır tutun:
| Belge | Neden isteniyor |
|---|---|
| İmzalı satış sözleşmesi | İşlemin ticari amacını gösterir |
| Proforma fatura | Tutar, para birimi, teslim şekli |
| GTİP beyanı (4408.90) | Ürünün çift kullanımlı olmadığını gösterir |
| Menşe şahadetnamesi | Rusya Ticaret ve Sanayi Odası genel formu |
| Satıcının kayıt belgeleri | Lehtar kimliği ve yaptırım listesi kontrolü |
| Nihai kullanım beyanı | Malın sanayi girdisi olduğunu açıklar |
Ödeme yapısı: riski nasıl bölersiniz
Peşin ödeme KKDF’yi sıfırlar, ama tüm riski alıcıya yükler. İlk işlemde kullanılan yaygın yapı bölünmüş ödemedir:
- Sözleşme imzası — %20–30 avans, üretim ve yükleme planlaması için.
- Yükleme — yükleme fotoğrafları, tartım ve nem ölçüm tutanağı gönderilir.
- Konşimento karşılığı bakiye — kalan tutar, konşimento ve sevk belgeleri sunulduğunda.
Bu yapı KKDF açısından peşin sayılır (ödeme, beyanname tescilinden önce tamamlanır) ama riski aşamalara böler. Sözleşmede her aşamanın hangi belgeye bağlandığını tek tek yazın.
İlk transferde yapılacaklar
- Bankanızın dış ticaret birimiyle önceden konuşun. Sözleşme taslağını ve GTİP’i gösterin, yazılı teyit isteyin.
- Küçük başlayın. İlk transferi tam tutarla değil, avans dilimiyle deneyin — kanalın çalıştığını doğrulamanın en ucuz yolu.
- Yedek kanalı hazır tutun. Bir kanalın kapanması olağan; sevkiyat takviminizi tek kanala bağlamayın.
- Kuru sabitleyin. Sözleşmede para birimi, kur ve kur tarihi net yazılsın.
- Belge zincirini saklayın. Transfer dekontu, proforma, sözleşme ve konşimento aynı dosyada dursun — sonraki işlemlerde banka aynı paketi tekrar isteyecek.
Bizim tarafımızda ne var
Ödeme kanalını her işlem için ayrı teyit ediyoruz ve sözleşme öncesi hangi yolun o an çalıştığını açıkça söylüyoruz. Bir kanalın kapalı olduğunu söylemek, kapalı olduğunu gizleyip sevkiyatı geciktirmekten iyidir — kanal sorununu ilk sevkiyatta öğrenen alıcı, ikinci sevkiyatı yapmaz.
Tedarikçi değerlendirirken sorulacak tam soru listesi: tedarikçi seçimi.